БЕКОС

Одамна беше, драг докторе, драг мој Мартине, одамна беше… Планини, таму каде што допира солениот здив на морето, каде кон небото гледаат три очи – едно езеро и две езерца. Карпи забодени во небото. Накитот на овој свет.

Еден младич. Уморен. Ја спушта главата покрај едно езерце. И заспива. Како што заспал, така и се разбудил. И гледа: самовили се капат во водата. Го соблекле рувото од себе, пливале. Па пак го облекле рувото и одлетале – кон небото.

А една самовила особено му се допаднала. Кога се вратил дома, ѝ раскажал на мајка си дека ги гледал самовилите на езерцето. А мајка му го научила: ако сакаш да имаш самовила за жена, и сите да ти завидуваат, пријди и укради ѝ го рувото.

И отишол младичот вторпат на езерото, отишол третпат, отишол четвртипат. Оди, оди младичот и чека; чека кога ќе се спуштат самовилите во водата. И веќе помислил дека првото гледање било сон – но ете ги. Долетале… Секоја го соблекла своето руво и влегле во водата. Се прскаат. Се играат, се кикотат баш како девојки кога им никнуваат гради. Младичот не бил мрзлив: украл едно самовилско руво, го завиткал во торбата, се скрил и почекал. Кога се избањале, секоја самовила му приоѓа на своето руво, се облекува и одлетува. Но една самовила – нема руво. Бара руво, бара и бара, но го нема. Така гола, самовилата почнала да плаче. Младичот ѝ приоѓа, ја облекува во проста женска облека каква што носела и неговата мајка. Ја одвел самовилата дома и живеел со неа три години, но го криел нејзиното руво. Знаел младичот: ако самовилата го облече рувото, може да одлета.

Минувале денови и години, мајка му умрела, а самовилата му родила син. Родила, па го замолила: дај ми, мажу мој, ако ме сакаш, само уште еднаш дозволи ми да го облечам моето руво и да се погледнам. Мило ми е, да се потсетам која сум и од каде сум.

И помислил мажот: сигурно нема да го остави детето да расте како сираче. Сигурно нема… Нема. Не би требало… И се излажал.

Самовилата се облекла и првнала, како птица; отишла на небото.

Во куќата останало сирачето. Напуштен, таткото се пропил. И ја продал куќата и имотот. А додека барал да купи некое парче земја, му ги ограбиле парите што ги носел со себе – му ги зеле завидливи мажи.

Со сирачето, пијан и ограбен, се исушил, водата од него избегала. Паднал на земја оној што ја украл самовилата и кого самовилата го оставила.

Детето останало да оди по народот. Чувало стока кај богатите, па… што ќе му дадат. Долг ден, а кратка кора леб. И кога во единаесеттата година ги чувал козите на газдата,тие  влегле во зелката на некој што не знаел да простува. Тој некој го наквасил јажето и го зашибал сирачето. Толку го зашибал што му пукнала облеката на грбот. Пукнала и кожата. Се покажало месото.

Еден газда го сожалил сирачето, па заклал овца и го завил во свежа кожа. Тогаш немало други лекови – секој претепан го завивале во свежа овча кожа. Една овца заклал газдата, ни втората не ја пожалил.

Сирачето бладало третата ноќ. Се одделувало од животот.

За моето дете не би заклал три овци за три кожи, но ајде, кога е сираче, рекол тој – и ја заклал третата овца и пак го завил сирачето во свежа кожа.

И оздравело тоа, ги отворило очите. И јазикот му се смирил. И кожата му се подмладила. Оздравело.

Шест години чувало туѓа стока. Чувало и молчело. Се надевало дека мајка му ќе го земе на небото. Таман работа… Нема.

И наполнило седумнаесет години. Сега младич жилав, со зелени очи, силни вилици. Еднаш, во самрак, младичот им раскажува на овчарите во планината… Вака кажува: малку ми остана од татковото богатство, само еден јорган што го носам со себе. Ќе го продадам и ќе работам уште колку што треба за да заработам за пушка. Само да го убијам оној што ми ја отвораше кожата со јажето.

Не, никако, молчи, дете, му рече оној газда што го излечи. Не треба да се одмаздуваш. Човечки е да се прости. Така му рече, пред сите… А наутро, насамо, го праша: дете, би се одмаздил ли ти?

Би. Со еден куршум.

Ништо не продавај од тој јорган. Што ќе ти е пушка? Доста ти е пиштол. Ќе ти го дадам. Убиј ја ’рѓата, па носи си го и јорганот и пиштолот, оди каде што ќе те носат нозете.

Лесно се договорија.

Му даде газдата пиштол и два куршума.

И младичот го дочека оној силник, баш таму каде што самиот изеде ќотек, пред шест години. Го дочека младичот и ништо не рече, туку ја впери цевката кон него.

О, дете, имам седумдесет и два хектари земја, а дваесет усти во куќата. Сите ќе ги одведам, целата земја тебе ти ја подарувам, само немој да ме убиеш.

Е, јас тебе те сакам.

И со еден куршум – во градите.

И побегна младичот.

И дојде до едно вештачко езеро, каде што властите кренале брана. Водата им ги потопила куќите на луѓето. Младичот виде некое семејство на кое водата му ја изела куќата. Не знаеле ни каде ни по што ќе одат.

Меѓу нив имаше гладна девојка. Со сини очи.

Тој ја побара за жена.

Нејзините се израдуваа; и таткото и мајката се насмевнаа. Му ја дадоа. Една уста помалку, нека им биде една грижа помалку.

Така, тие двајцата, рака под рака, тргнаа понатаму и стигнаа на Пештер. На висорамнината. Тука отсекогаш сите власти ги прогонувале разбојниците. Тука бегале крвници да се скријат од нож и од куршум. Да се скријат од одмазда.

Младичот и девојката, сега маж и жена, дојдоа туѕка. Се разбира, немаа ни земја, ни дрво, ни тревка. Така, тргнаа од куќа до куќа и прашуваа – кому му требаат работници?

Тој зборуваше: ќе работам сè што ќе ми кажете. Ќе чувам стока, ќе чистам трње, ќе носам дрва од шумата… Мојата жена ќе пере, ќе чисти. Сè што ќе кажете – тука сме.

И повеќето домаќини, без збор, им ги затвораа вратите пред нос.

Но еден домаќин се насмевна. Ги повика во куќата. Убаво ги пречека. Ги нахрани. Па ги воведе во една собичка. Рече: ова е како ваше. И сè во куќата е како ваше. Слободно користете сè. За ништо не ме прашувајте. И рече: кај нас има сè. Јачмен сееме и жнееме. Во куќата сме јас и жената, и песот и кучката пред куќата, и стадото. Ќе работите што ќе ви кажеме. Нема многу да се измачите.

Домаќинот ја остави младата жена до својата жена, а нејзиниот млад маж го поведе во планината. Понесоа секири.

Домаќинот рече: време е да се подготвиме за зима.

Така, одеа еден покрај друг.

Но младичот почувствува нешто; по чекорот на домаќинот и по патеките по кои го водеше, почувствува како зборовите му запнуваат меѓу забите, но сепак, не е лесно да го убиеш оној што те храни.

Мораше да чека тој другиот прв да тргне.

Удираа со секирите по стеблата. Ја кршеа гората. И двајцата силни. А младичот крадешкум погледнуваше и сè повеќе му се чинеше дека и домаќинот погледнува, демне, чека погоден миг.

Домаќинот го чека мигот, а помладиот му ја понуди можноста. Рече: да одам до оној извор да се напијам вода?

Ела, ела, секако, оди, окрепи ја душата, вели домаќинот.

Помладиот ја спушти секирата и отиде кон изворот. Се наведна, пиеше вода од дланка, а ѕиркаше кон домаќинот што се залета. Ја подигнал секирата, трча! Сака да го убие младичот.

Но младичот го извади пиштолот од пазувите.

Домаќинот застана. Па вели: ах, како се посрамив денес… Сине, целата моја земја ти ја давам, само немој да ме убиеш.

Е, јас тебе те сакам.

И со еден куршум – во градите.

Додека домаќинот издивнуваше, младичот го израни со секирата по телото, за да остане лешот како да го растргнале мечки. Со прстите го извади куршумот од раната и го заби некаде во земјата.

Го остави домаќинот на ѕверовите и на белоглавите супови, тие прекрасни лешинари, го остави за употреба. А тој си отиде дома да го чека Судниот ден, денот кога сè ќе се разјасни – за сè и за секого.

Кога стигна дома, ѝ рече на неговата жена: мажот ти се загуби. Го барав, го викав. Од него нема ни месо ни глас.

Нека си го убил, вели вдовицата.

Не, не сум го убил. Како да убијам човек што ме примил во куќа и што ме хранел?

Нека си го убил, рацете да ти се позлатат.

Што зборуваш, жено? Од каде ти тоа?

Нека си го убил, секогаш среќен да си… Тој вас ве прими затоа што јас немав утроба. Му се допадна таа, младата, а тебе сметаше да те убие и никој да не те бара.

Ти го кажа ли тоа?

Не, ама јас му ја знам мислата под челото. Со години го служам и трпам… Само имам желба да му го видам гробот.

Ќе го видиш. Собери народ, да го бараме. Ќе го закопаме тоа што останало.

Те нападна ли?

Да.

Мислев, барем уште малку ќе почекаше…

Ја виде мојата жена, убава, млада, па не можеше да чека. Јас го почувствував.

сЈас ништо не се посомневав, рече младата жена.

Ама да, сигурно, само се прави невешта – тукушто омажена, па, демек, ништо не ѝ е јасно.

(Извадок од романот „Бекос“ во зидание на Лагуна, Белград, 2025)